🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:14:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तक्षवत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातक्षवान्तक्षवन्तौतक्षवन्तः
द्वितीयातक्षवन्तम्तक्षवन्तौतक्षवतः
तृतीयातक्षवतातक्षवद्भ्याम्तक्षवद्भिः
चतुर्थीतक्षवतेतक्षवद्भ्याम्तक्षवद्भ्यः
पञ्चमीतक्षवतःतक्षवद्भ्याम्तक्षवद्भ्यः
षष्ठीतक्षवतःतक्षवतोःतक्षवताम्
सप्तमीतक्षवतितक्षवतोःतक्षवत्सु
सम्बोधनहे तक्षवन्हे तक्षवन्तौहे तक्षवन्तः

अर्थ: —
English: ? (for क्षत-व्°?), MBh. ii, 23, 18,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तक्षवत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातक्षवत् / तक्षवद्तक्षवतीतक्षवन्ति
द्वितीयातक्षवत् / तक्षवद्तक्षवतीतक्षवन्ति
तृतीयातक्षवतातक्षवद्भ्याम्तक्षवद्भिः
चतुर्थीतक्षवतेतक्षवद्भ्याम्तक्षवद्भ्यः
पञ्चमीतक्षवतःतक्षवद्भ्याम्तक्षवद्भ्यः
षष्ठीतक्षवतःतक्षवतोःतक्षवताम्
सप्तमीतक्षवतितक्षवतोःतक्षवत्सु
सम्बोधनहे तक्षवत् / हे तक्षवद्हे तक्षवतीहे तक्षवन्ति

अर्थ: —
English: ? (for क्षत-व्°?), MBh. ii, 23, 18,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬