🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:42:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तज्जातीय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातज्जातीयःतज्जातीयौतज्जातीयाः
द्वितीयातज्जातीयम्तज्जातीयौतज्जातीयान्
तृतीयातज्जातीयेनतज्जातीयाभ्याम्तज्जातीयैः
चतुर्थीतज्जातीयस्मै / तज्जातीयायतज्जातीयाभ्याम्तज्जातीयेभ्यः
पञ्चमीतज्जातीयस्मात् / तज्जातीयस्माद् / तज्जातीयात् / तज्जातीयाद्तज्जातीयाभ्याम्तज्जातीयेभ्यः
षष्ठीतज्जातीयस्यतज्जातीययोःतज्जातीयानाम्
सप्तमीतज्जातीयस्मिन् / तज्जातीयेतज्जातीययोःतज्जातीयेषु
सम्बोधनहे तज्जातीयहे तज्जातीयौहे तज्जातीयाः

अर्थ: —
English: of the same kind, (अ- neg.), Pāṇ. i, 1, 7, Vārtt. 8 and, Pat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तज्जातीय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातज्जातीयम्तज्जातीयेतज्जातीयानि
द्वितीयातज्जातीयम्तज्जातीयेतज्जातीयानि
तृतीयातज्जातीयेनतज्जातीयाभ्याम्तज्जातीयैः
चतुर्थीतज्जातीयस्मै / तज्जातीयायतज्जातीयाभ्याम्तज्जातीयेभ्यः
पञ्चमीतज्जातीयस्मात् / तज्जातीयस्माद् / तज्जातीयात् / तज्जातीयाद्तज्जातीयाभ्याम्तज्जातीयेभ्यः
षष्ठीतज्जातीयस्यतज्जातीययोःतज्जातीयानाम्
सप्तमीतज्जातीयस्मिन् / तज्जातीयेतज्जातीययोःतज्जातीयेषु
सम्बोधनहे तज्जातीयहे तज्जातीयेहे तज्जातीयानि

अर्थ: —
English: of the same kind, (अ- neg.), Pāṇ. i, 1, 7, Vārtt. 8 and, Pat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬