🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:25:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ततचिह्न (पुंलिङ्ग)

तत (तारों वाला बाजा) + चिह्न (निशान, धब्बा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाततचिह्नःततचिह्नौततचिह्नाः
द्वितीयाततचिह्नम्ततचिह्नौततचिह्नान्
तृतीयाततचिह्नेनततचिह्नाभ्याम्ततचिह्नैः
चतुर्थीततचिह्नायततचिह्नाभ्याम्ततचिह्नेभ्यः
पञ्चमीततचिह्नात् / ततचिह्नाद्ततचिह्नाभ्याम्ततचिह्नेभ्यः
षष्ठीततचिह्नस्यततचिह्नयोःततचिह्नानाम्
सप्तमीततचिह्नि / ततचिह्ने / ततचिहनिततचिह्नयोःततचिह्नेषु
सम्बोधनहे ततचिह्नहे ततचिह्नौहे ततचिह्नाः

अर्थ: तत (तारों वाला बाजा) + चिह्न (निशान, धब्बा)
English: having marks drawn along, distinctly marked, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ततचिह्न (नपुंसकलिङ्ग)

तत (तारों वाला बाजा) + चिह्न (निशान, धब्बा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाततचिह्नम्ततचिह्नेततचिह्नानि
द्वितीयाततचिह्नम्ततचिह्नेततचिह्नानि
तृतीयाततचिह्नेनततचिह्नाभ्याम्ततचिह्नैः
चतुर्थीततचिह्नायततचिह्नाभ्याम्ततचिह्नेभ्यः
पञ्चमीततचिह्नात् / ततचिह्नाद्ततचिह्नाभ्याम्ततचिह्नेभ्यः
षष्ठीततचिह्नस्यततचिह्नयोःततचिह्नानाम्
सप्तमीततचिह्नेततचिह्नयोःततचिह्नेषु
सम्बोधनहे ततचिह्नहे ततचिह्नेहे ततचिह्नानि

अर्थ: तत (तारों वाला बाजा) + चिह्न (निशान, धब्बा)
English: having marks drawn along, distinctly marked, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬