🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:15:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तत्काल (पुंलिङ्ग)

विद्यमान क्षण, वर्तमान समय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातत्कालःतत्कालौतत्कालाः
द्वितीयातत्कालम्तत्कालौतत्कालान्
तृतीयातत्कालेनतत्कालाभ्याम्तत्कालैः
चतुर्थीतत्कालायतत्कालाभ्याम्तत्कालेभ्यः
पञ्चमीतत्कालात् / तत्कालाद्तत्कालाभ्याम्तत्कालेभ्यः
षष्ठीतत्कालस्यतत्कालयोःतत्कालानाम्
सप्तमीतत्कालेतत्कालयोःतत्कालेषु
सम्बोधनहे तत्कालहे तत्कालौहे तत्कालाः

अर्थ: विद्यमान क्षण, वर्तमान समय
संस्कृत: पर्याय: तदात्व

📚 अमरकोश में:
• वर्तमान समय (२.८.२९) — पर्याय: तदात्व

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तत्काल (नपुंसकलिङ्ग)

विद्यमान क्षण, वर्तमान समय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातत्कालम्तत्कालेतत्कालानि
द्वितीयातत्कालम्तत्कालेतत्कालानि
तृतीयातत्कालेनतत्कालाभ्याम्तत्कालैः
चतुर्थीतत्कालायतत्कालाभ्याम्तत्कालेभ्यः
पञ्चमीतत्कालात् / तत्कालाद्तत्कालाभ्याम्तत्कालेभ्यः
षष्ठीतत्कालस्यतत्कालयोःतत्कालानाम्
सप्तमीतत्कालेतत्कालयोःतत्कालेषु
सम्बोधनहे तत्कालहे तत्कालेहे तत्कालानि

अर्थ: विद्यमान क्षण, वर्तमान समय
संस्कृत: पर्याय: तदात्व
English: happening (at that same time i.e.) immediately, KātyŚr. i, xxv

📚 अमरकोश में:
• वर्तमान समय (२.८.२९) — पर्याय: तदात्व

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें