🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:14:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तत्पर (पुंलिङ्ग)

उसका अनुसरण करने वाला, पश्चवर्ती, घटिया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातत्परःतत्परौतत्पराः
द्वितीयातत्परम्तत्परौतत्परान्
तृतीयातत्परेणतत्पराभ्याम्तत्परैः
चतुर्थीतत्परायतत्पराभ्याम्तत्परेभ्यः
पञ्चमीतत्परात् / तत्पराद्तत्पराभ्याम्तत्परेभ्यः
षष्ठीतत्परस्यतत्परयोःतत्पराणाम्
सप्तमीतत्परेतत्परयोःतत्परेषु
सम्बोधनहे तत्परहे तत्परौहे तत्पराः

अर्थ: उसका अनुसरण करने वाला, पश्चवर्ती, घटिया
संस्कृत: पर्याय: प्रसित, आसक्त

📚 अमरकोश में:
• लगन वाला (३.१.९) — पर्याय: प्रसित, आसक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तत्पर (नपुंसकलिङ्ग)

उसका अनुसरण करने वाला, पश्चवर्ती, घटिया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातत्परम्तत्परेतत्पराणि
द्वितीयातत्परम्तत्परेतत्पराणि
तृतीयातत्परेणतत्पराभ्याम्तत्परैः
चतुर्थीतत्परायतत्पराभ्याम्तत्परेभ्यः
पञ्चमीतत्परात् / तत्पराद्तत्पराभ्याम्तत्परेभ्यः
षष्ठीतत्परस्यतत्परयोःतत्पराणाम्
सप्तमीतत्परेतत्परयोःतत्परेषु
सम्बोधनहे तत्परहे तत्परेहे तत्पराणि

अर्थ: उसका अनुसरण करने वाला, पश्चवर्ती, घटिया
संस्कृत: पर्याय: प्रसित, आसक्त

📚 अमरकोश में:
• लगन वाला (३.१.९) — पर्याय: प्रसित, आसक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें