🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:01:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तदन्वय (पुंलिङ्ग)

तद् (वह) + अन्वय (पीछे जाना, अनुगमन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदन्वयःतदन्वयौतदन्वयाः
द्वितीयातदन्वयम्तदन्वयौतदन्वयान्
तृतीयातदन्वयेनतदन्वयाभ्याम्तदन्वयैः
चतुर्थीतदन्वयायतदन्वयाभ्याम्तदन्वयेभ्यः
पञ्चमीतदन्वयात् / तदन्वयाद्तदन्वयाभ्याम्तदन्वयेभ्यः
षष्ठीतदन्वयस्यतदन्वययोःतदन्वयानाम्
सप्तमीतदन्वयेतदन्वययोःतदन्वयेषु
सम्बोधनहे तदन्वयहे तदन्वयौहे तदन्वयाः

अर्थ: तद् (वह) + अन्वय (पीछे जाना, अनुगमन)
English: descended from him, VP. iv, 2, 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तदन्वय (नपुंसकलिङ्ग)

तद् (वह) + अन्वय (पीछे जाना, अनुगमन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदन्वयम्तदन्वयेतदन्वयानि
द्वितीयातदन्वयम्तदन्वयेतदन्वयानि
तृतीयातदन्वयेनतदन्वयाभ्याम्तदन्वयैः
चतुर्थीतदन्वयायतदन्वयाभ्याम्तदन्वयेभ्यः
पञ्चमीतदन्वयात् / तदन्वयाद्तदन्वयाभ्याम्तदन्वयेभ्यः
षष्ठीतदन्वयस्यतदन्वययोःतदन्वयानाम्
सप्तमीतदन्वयेतदन्वययोःतदन्वयेषु
सम्बोधनहे तदन्वयहे तदन्वयेहे तदन्वयानि

अर्थ: तद् (वह) + अन्वय (पीछे जाना, अनुगमन)
English: descended from him, VP. iv, 2, 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें