🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:48:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तदपत्य (पुंलिङ्ग)

तद् (वह) + अपत्य (सन्तान, बच्चे)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदपत्यःतदपत्यौतदपत्याः
द्वितीयातदपत्यम्तदपत्यौतदपत्यान्
तृतीयातदपत्येनतदपत्याभ्याम्तदपत्यैः
चतुर्थीतदपत्यायतदपत्याभ्याम्तदपत्येभ्यः
पञ्चमीतदपत्यात् / तदपत्याद्तदपत्याभ्याम्तदपत्येभ्यः
षष्ठीतदपत्यस्यतदपत्ययोःतदपत्यानाम्
सप्तमीतदपत्येतदपत्ययोःतदपत्येषु
सम्बोधनहे तदपत्यहे तदपत्यौहे तदपत्याः

अर्थ: तद् (वह) + अपत्य (सन्तान, बच्चे)
English: having offspring from him, Mn. iii, 16 (-ता f. abstr.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तदपत्य (नपुंसकलिङ्ग)

तद् (वह) + अपत्य (सन्तान, बच्चे)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदपत्यम्तदपत्येतदपत्यानि
द्वितीयातदपत्यम्तदपत्येतदपत्यानि
तृतीयातदपत्येनतदपत्याभ्याम्तदपत्यैः
चतुर्थीतदपत्यायतदपत्याभ्याम्तदपत्येभ्यः
पञ्चमीतदपत्यात् / तदपत्याद्तदपत्याभ्याम्तदपत्येभ्यः
षष्ठीतदपत्यस्यतदपत्ययोःतदपत्यानाम्
सप्तमीतदपत्येतदपत्ययोःतदपत्येषु
सम्बोधनहे तदपत्यहे तदपत्येहे तदपत्यानि

अर्थ: तद् (वह) + अपत्य (सन्तान, बच्चे)
English: having offspring from him, Mn. iii, 16 (-ता f. abstr.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें