🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:48:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तदपेक्ष (पुंलिङ्ग)

उसका खयाल करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदपेक्षःतदपेक्षौतदपेक्षाः
द्वितीयातदपेक्षम्तदपेक्षौतदपेक्षान्
तृतीयातदपेक्षेणतदपेक्षाभ्याम्तदपेक्षैः
चतुर्थीतदपेक्षायतदपेक्षाभ्याम्तदपेक्षेभ्यः
पञ्चमीतदपेक्षात् / तदपेक्षाद्तदपेक्षाभ्याम्तदपेक्षेभ्यः
षष्ठीतदपेक्षस्यतदपेक्षयोःतदपेक्षाणाम्
सप्तमीतदपेक्षेतदपेक्षयोःतदपेक्षेषु
सम्बोधनहे तदपेक्षहे तदपेक्षौहे तदपेक्षाः

अर्थ: उसका खयाल करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तदपेक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

उसका खयाल करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदपेक्षम्तदपेक्षेतदपेक्षाणि
द्वितीयातदपेक्षम्तदपेक्षेतदपेक्षाणि
तृतीयातदपेक्षेणतदपेक्षाभ्याम्तदपेक्षैः
चतुर्थीतदपेक्षायतदपेक्षाभ्याम्तदपेक्षेभ्यः
पञ्चमीतदपेक्षात् / तदपेक्षाद्तदपेक्षाभ्याम्तदपेक्षेभ्यः
षष्ठीतदपेक्षस्यतदपेक्षयोःतदपेक्षाणाम्
सप्तमीतदपेक्षेतदपेक्षयोःतदपेक्षेषु
सम्बोधनहे तदपेक्षहे तदपेक्षेहे तदपेक्षाणि

अर्थ: उसका खयाल करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬