🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:51:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तदर्धिक (पुंलिङ्ग)

तद् (वह) + अर्धिक (वर्णसंकर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदर्धिकःतदर्धिकौतदर्धिकाः
द्वितीयातदर्धिकम्तदर्धिकौतदर्धिकान्
तृतीयातदर्धिकेनतदर्धिकाभ्याम्तदर्धिकैः
चतुर्थीतदर्धिकायतदर्धिकाभ्याम्तदर्धिकेभ्यः
पञ्चमीतदर्धिकात् / तदर्धिकाद्तदर्धिकाभ्याम्तदर्धिकेभ्यः
षष्ठीतदर्धिकस्यतदर्धिकयोःतदर्धिकानाम्
सप्तमीतदर्धिकेतदर्धिकयोःतदर्धिकेषु
सम्बोधनहे तदर्धिकहे तदर्धिकौहे तदर्धिकाः

अर्थ: तद् (वह) + अर्धिक (वर्णसंकर)
English: half as much, Mn. iii, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तदर्धिक (नपुंसकलिङ्ग)

तद् (वह) + अर्धिक (आधी नाप रखने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदर्धिकम्तदर्धिकेतदर्धिकानि
द्वितीयातदर्धिकम्तदर्धिकेतदर्धिकानि
तृतीयातदर्धिकेनतदर्धिकाभ्याम्तदर्धिकैः
चतुर्थीतदर्धिकायतदर्धिकाभ्याम्तदर्धिकेभ्यः
पञ्चमीतदर्धिकात् / तदर्धिकाद्तदर्धिकाभ्याम्तदर्धिकेभ्यः
षष्ठीतदर्धिकस्यतदर्धिकयोःतदर्धिकानाम्
सप्तमीतदर्धिकेतदर्धिकयोःतदर्धिकेषु
सम्बोधनहे तदर्धिकहे तदर्धिकेहे तदर्धिकानि

अर्थ: तद् (वह) + अर्धिक (आधी नाप रखने वाला)
English: half as much, Mn. iii, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬