🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:34:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तदवस्थ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदवस्थःतदवस्थौतदवस्थाः
द्वितीयातदवस्थम्तदवस्थौतदवस्थान्
तृतीयातदवस्थेनतदवस्थाभ्याम्तदवस्थैः
चतुर्थीतदवस्थायतदवस्थाभ्याम्तदवस्थेभ्यः
पञ्चमीतदवस्थात् / तदवस्थाद्तदवस्थाभ्याम्तदवस्थेभ्यः
षष्ठीतदवस्थस्यतदवस्थयोःतदवस्थानाम्
सप्तमीतदवस्थेतदवस्थयोःतदवस्थेषु
सम्बोधनहे तदवस्थहे तदवस्थौहे तदवस्थाः

अर्थ: —
English: so situated, thus circumstanced, in that condition, MBh. iii, 69, 31; Ratnâv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तदवस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदवस्थम्तदवस्थेतदवस्थानि
द्वितीयातदवस्थम्तदवस्थेतदवस्थानि
तृतीयातदवस्थेनतदवस्थाभ्याम्तदवस्थैः
चतुर्थीतदवस्थायतदवस्थाभ्याम्तदवस्थेभ्यः
पञ्चमीतदवस्थात् / तदवस्थाद्तदवस्थाभ्याम्तदवस्थेभ्यः
षष्ठीतदवस्थस्यतदवस्थयोःतदवस्थानाम्
सप्तमीतदवस्थेतदवस्थयोःतदवस्थेषु
सम्बोधनहे तदवस्थहे तदवस्थेहे तदवस्थानि

अर्थ: —
English: so situated, thus circumstanced, in that condition, MBh. iii, 69, 31; Ratnâv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें