🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:05:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तदात्मक (पुंलिङ्ग)

तद् (वह) + आत्मक (से बना हुआ, से रचा हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदात्मकःतदात्मकौतदात्मकाः
द्वितीयातदात्मकम्तदात्मकौतदात्मकान्
तृतीयातदात्मकेनतदात्मकाभ्याम्तदात्मकैः
चतुर्थीतदात्मकायतदात्मकाभ्याम्तदात्मकेभ्यः
पञ्चमीतदात्मकात् / तदात्मकाद्तदात्मकाभ्याम्तदात्मकेभ्यः
षष्ठीतदात्मकस्यतदात्मकयोःतदात्मकानाम्
सप्तमीतदात्मकेतदात्मकयोःतदात्मकेषु
सम्बोधनहे तदात्मकहे तदात्मकौहे तदात्मकाः

अर्थ: तद् (वह) + आत्मक (से बना हुआ, से रचा हुआ)
English: constituting its nature, Car. vi, 12; Sarvad. xv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तदात्मक (नपुंसकलिङ्ग)

तद् (वह) + आत्मक (से बना हुआ, से रचा हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातदात्मकम्तदात्मकेतदात्मकानि
द्वितीयातदात्मकम्तदात्मकेतदात्मकानि
तृतीयातदात्मकेनतदात्मकाभ्याम्तदात्मकैः
चतुर्थीतदात्मकायतदात्मकाभ्याम्तदात्मकेभ्यः
पञ्चमीतदात्मकात् / तदात्मकाद्तदात्मकाभ्याम्तदात्मकेभ्यः
षष्ठीतदात्मकस्यतदात्मकयोःतदात्मकानाम्
सप्तमीतदात्मकेतदात्मकयोःतदात्मकेषु
सम्बोधनहे तदात्मकहे तदात्मकेहे तदात्मकानि

अर्थ: तद् (वह) + आत्मक (से बना हुआ, से रचा हुआ)
English: constituting its nature, Car. vi, 12; Sarvad. xv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें