🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:17:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तद्गत (पुंलिङ्ग)

उस ओर गया हुआ या निदेशित, तुला हुआ, उसका भक्त, तत्सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातद्गतःतद्गतौतद्गताः
द्वितीयातद्गतम्तद्गतौतद्गतान्
तृतीयातद्गतेनतद्गताभ्याम्तद्गतैः
चतुर्थीतद्गतायतद्गताभ्याम्तद्गतेभ्यः
पञ्चमीतद्गतात् / तद्गताद्तद्गताभ्याम्तद्गतेभ्यः
षष्ठीतद्गतस्यतद्गतयोःतद्गतानाम्
सप्तमीतद्गतेतद्गतयोःतद्गतेषु
सम्बोधनहे तद्गतहे तद्गतौहे तद्गताः

अर्थ: उस ओर गया हुआ या निदेशित, तुला हुआ, उसका भक्त, तत्सम्बन्धी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तद्गत (नपुंसकलिङ्ग)

उस ओर गया हुआ या निदेशित, तुला हुआ, उसका भक्त, तत्सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातद्गतम्तद्गतेतद्गतानि
द्वितीयातद्गतम्तद्गतेतद्गतानि
तृतीयातद्गतेनतद्गताभ्याम्तद्गतैः
चतुर्थीतद्गतायतद्गताभ्याम्तद्गतेभ्यः
पञ्चमीतद्गतात् / तद्गताद्तद्गताभ्याम्तद्गतेभ्यः
षष्ठीतद्गतस्यतद्गतयोःतद्गतानाम्
सप्तमीतद्गतेतद्गतयोःतद्गतेषु
सम्बोधनहे तद्गतहे तद्गतेहे तद्गतानि

अर्थ: उस ओर गया हुआ या निदेशित, तुला हुआ, उसका भक्त, तत्सम्बन्धी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें