🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:50:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तद्देवत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातद्देवतःतद्देवतौतद्देवताः
द्वितीयातद्देवतम्तद्देवतौतद्देवतान्
तृतीयातद्देवतेनतद्देवताभ्याम्तद्देवतैः
चतुर्थीतद्देवतायतद्देवताभ्याम्तद्देवतेभ्यः
पञ्चमीतद्देवतात् / तद्देवताद्तद्देवताभ्याम्तद्देवतेभ्यः
षष्ठीतद्देवतस्यतद्देवतयोःतद्देवतानाम्
सप्तमीतद्देवतेतद्देवतयोःतद्देवतेषु
सम्बोधनहे तद्देवतहे तद्देवतौहे तद्देवताः

अर्थ: —
English: having that deity, KātyŚr. xxiv, 6; ĀpŚr. vii; PārGṛ. iii, 11, 10.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तद्देवत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातद्देवतम्तद्देवतेतद्देवतानि
द्वितीयातद्देवतम्तद्देवतेतद्देवतानि
तृतीयातद्देवतेनतद्देवताभ्याम्तद्देवतैः
चतुर्थीतद्देवतायतद्देवताभ्याम्तद्देवतेभ्यः
पञ्चमीतद्देवतात् / तद्देवताद्तद्देवताभ्याम्तद्देवतेभ्यः
षष्ठीतद्देवतस्यतद्देवतयोःतद्देवतानाम्
सप्तमीतद्देवतेतद्देवतयोःतद्देवतेषु
सम्बोधनहे तद्देवतहे तद्देवतेहे तद्देवतानि

अर्थ: —
English: having that deity, KātyŚr. xxiv, 6; ĀpŚr. vii; PārGṛ. iii, 11, 10.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬