🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:55:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तद्दैवत (पुंलिङ्ग)

तद् (वह) + दैवत (देव, देवता)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातद्दैवतःतद्दैवतौतद्दैवताः
द्वितीयातद्दैवतम्तद्दैवतौतद्दैवतान्
तृतीयातद्दैवतेनतद्दैवताभ्याम्तद्दैवतैः
चतुर्थीतद्दैवतायतद्दैवताभ्याम्तद्दैवतेभ्यः
पञ्चमीतद्दैवतात् / तद्दैवताद्तद्दैवताभ्याम्तद्दैवतेभ्यः
षष्ठीतद्दैवतस्यतद्दैवतयोःतद्दैवतानाम्
सप्तमीतद्दैवतेतद्दैवतयोःतद्दैवतेषु
सम्बोधनहे तद्दैवतहे तद्दैवतौहे तद्दैवताः

अर्थ: तद् (वह) + दैवत (देव, देवता)
English: = -देव्°, Nir. vii, 1; PārGṛ. iii, 11, 10.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तद्दैवत (नपुंसकलिङ्ग)

तद् (वह) + दैवत (देव, देवता)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातद्दैवतम्तद्दैवतेतद्दैवतानि
द्वितीयातद्दैवतम्तद्दैवतेतद्दैवतानि
तृतीयातद्दैवतेनतद्दैवताभ्याम्तद्दैवतैः
चतुर्थीतद्दैवतायतद्दैवताभ्याम्तद्दैवतेभ्यः
पञ्चमीतद्दैवतात् / तद्दैवताद्तद्दैवताभ्याम्तद्दैवतेभ्यः
षष्ठीतद्दैवतस्यतद्दैवतयोःतद्दैवतानाम्
सप्तमीतद्दैवतेतद्दैवतयोःतद्दैवतेषु
सम्बोधनहे तद्दैवतहे तद्दैवतेहे तद्दैवतानि

अर्थ: तद् (वह) + दैवत (देव, देवता)
English: = -देव्°, Nir. vii, 1; PārGṛ. iii, 11, 10.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬