🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:22:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तद्बहु (पुंलिङ्ग)

तद् (वह) + बहु (अधिक, पुष्कल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातद्बहुःतद्बहूतद्बहवः
द्वितीयातद्बहुम्तद्बहूतद्बहून्
तृतीयातद्बहुनातद्बहुभ्याम्तद्बहुभिः
चतुर्थीतद्बहवेतद्बहुभ्याम्तद्बहुभ्यः
पञ्चमीतद्बहोःतद्बहुभ्याम्तद्बहुभ्यः
षष्ठीतद्बहोःतद्बह्वोःतद्बहूनाम्
सप्तमीतद्बहौतद्बह्वोःतद्बहुषु
सम्बोधनहे तद्बहोहे तद्बहूहे तद्बहवः

अर्थ: तद् (वह) + बहु (अधिक, पुष्कल)
English: doing that often, Pāṇ. vi, 2, 162; Kāś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तद्बहु (नपुंसकलिङ्ग)

तद् (वह) + बहु (अधिक, पुष्कल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातद्बहुतद्बहुनीतद्बहूनि
द्वितीयातद्बहुतद्बहुनीतद्बहूनि
तृतीयातद्बहुनातद्बहुभ्याम्तद्बहुभिः
चतुर्थीतद्बहुने / तद्बहवेतद्बहुभ्याम्तद्बहुभ्यः
पञ्चमीतद्बहुनः / तद्बहोःतद्बहुभ्याम्तद्बहुभ्यः
षष्ठीतद्बहुनः / तद्बहोःतद्बहुनोः / तद्बह्वोःतद्बहूनाम्
सप्तमीतद्बहुनि / तद्बहौतद्बहुनोः / तद्बह्वोःतद्बहुषु
सम्बोधनहे तद्बहु / हे तद्बहोहे तद्बहुनीहे तद्बहूनि

अर्थ: तद् (वह) + बहु (अधिक, पुष्कल)
English: doing that often, Pāṇ. vi, 2, 162; Kāś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें