🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:24:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तनुदग्ध (पुंलिङ्ग)

तनु (छोटा, थोड़ा) + दग्ध (शोकसन्तप्त, सत्ताया हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातनुदग्धःतनुदग्धौतनुदग्धाः
द्वितीयातनुदग्धम्तनुदग्धौतनुदग्धान्
तृतीयातनुदग्धेनतनुदग्धाभ्याम्तनुदग्धैः
चतुर्थीतनुदग्धायतनुदग्धाभ्याम्तनुदग्धेभ्यः
पञ्चमीतनुदग्धात् / तनुदग्धाद्तनुदग्धाभ्याम्तनुदग्धेभ्यः
षष्ठीतनुदग्धस्यतनुदग्धयोःतनुदग्धानाम्
सप्तमीतनुदग्धेतनुदग्धयोःतनुदग्धेषु
सम्बोधनहे तनुदग्धहे तनुदग्धौहे तनुदग्धाः

अर्थ: तनु (छोटा, थोड़ा) + दग्ध (शोकसन्तप्त, सत्ताया हुआ)
English: (said of a Kleśa in Yoga phil.), Sarvad. xv, 192.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तनुदग्ध (नपुंसकलिङ्ग)

तनु (छोटा, थोड़ा) + दग्ध (शोकसन्तप्त, सत्ताया हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातनुदग्धम्तनुदग्धेतनुदग्धानि
द्वितीयातनुदग्धम्तनुदग्धेतनुदग्धानि
तृतीयातनुदग्धेनतनुदग्धाभ्याम्तनुदग्धैः
चतुर्थीतनुदग्धायतनुदग्धाभ्याम्तनुदग्धेभ्यः
पञ्चमीतनुदग्धात् / तनुदग्धाद्तनुदग्धाभ्याम्तनुदग्धेभ्यः
षष्ठीतनुदग्धस्यतनुदग्धयोःतनुदग्धानाम्
सप्तमीतनुदग्धेतनुदग्धयोःतनुदग्धेषु
सम्बोधनहे तनुदग्धहे तनुदग्धेहे तनुदग्धानि

अर्थ: तनु (छोटा, थोड़ा) + दग्ध (शोकसन्तप्त, सत्ताया हुआ)
English: (said of a Kleśa in Yoga phil.), Sarvad. xv, 192.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬