🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:19:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तन्तुभूत (पुंलिङ्ग)

तन्तु (धागा, रस्सी) + भूत (पुत्र, बच्चा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातन्तुभूतःतन्तुभूतौतन्तुभूताः
द्वितीयातन्तुभूतम्तन्तुभूतौतन्तुभूतान्
तृतीयातन्तुभूतेनतन्तुभूताभ्याम्तन्तुभूतैः
चतुर्थीतन्तुभूतायतन्तुभूताभ्याम्तन्तुभूतेभ्यः
पञ्चमीतन्तुभूतात् / तन्तुभूताद्तन्तुभूताभ्याम्तन्तुभूतेभ्यः
षष्ठीतन्तुभूतस्यतन्तुभूतयोःतन्तुभूतानाम्
सप्तमीतन्तुभूतेतन्तुभूतयोःतन्तुभूतेषु
सम्बोधनहे तन्तुभूतहे तन्तुभूतौहे तन्तुभूताः

अर्थ: तन्तु (धागा, रस्सी) + भूत (पुत्र, बच्चा)
English: being the propagator of a family, MBh. iii, 258, 11.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तन्तुभूत (नपुंसकलिङ्ग)

तन्तु (धागा, रस्सी) + भूत (प्राणी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातन्तुभूतम्तन्तुभूतेतन्तुभूतानि
द्वितीयातन्तुभूतम्तन्तुभूतेतन्तुभूतानि
तृतीयातन्तुभूतेनतन्तुभूताभ्याम्तन्तुभूतैः
चतुर्थीतन्तुभूतायतन्तुभूताभ्याम्तन्तुभूतेभ्यः
पञ्चमीतन्तुभूतात् / तन्तुभूताद्तन्तुभूताभ्याम्तन्तुभूतेभ्यः
षष्ठीतन्तुभूतस्यतन्तुभूतयोःतन्तुभूतानाम्
सप्तमीतन्तुभूतेतन्तुभूतयोःतन्तुभूतेषु
सम्बोधनहे तन्तुभूतहे तन्तुभूतेहे तन्तुभूतानि

अर्थ: तन्तु (धागा, रस्सी) + भूत (प्राणी)
English: being the propagator of a family, MBh. iii, 258, 11.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें