🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:18:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तपस्तनु (पुंलिङ्ग)

तपस् (तपश्चर्या, धार्मिक) + तनु (छोटा, थोड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातपस्तनुःतपस्तनूतपस्तनवः
द्वितीयातपस्तनुम्तपस्तनूतपस्तनून्
तृतीयातपस्तनुनातपस्तनुभ्याम्तपस्तनुभिः
चतुर्थीतपस्तनवेतपस्तनुभ्याम्तपस्तनुभ्यः
पञ्चमीतपस्तनोःतपस्तनुभ्याम्तपस्तनुभ्यः
षष्ठीतपस्तनोःतपस्तन्वोःतपस्तनूनाम्
सप्तमीतपस्तनौतपस्तन्वोःतपस्तनुषु
सम्बोधनहे तपस्तनोहे तपस्तनूहे तपस्तनवः

अर्थ: तपस् (तपश्चर्या, धार्मिक) + तनु (छोटा, थोड़ा)
English: = °पः-कृश, AitĀr. v, 3, 2, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तपस्तनु (नपुंसकलिङ्ग)

तपस् (तपश्चर्या, धार्मिक) + तनु (छोटा, थोड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातपस्तनुतपस्तनुनीतपस्तनूनि
द्वितीयातपस्तनुतपस्तनुनीतपस्तनूनि
तृतीयातपस्तनुनातपस्तनुभ्याम्तपस्तनुभिः
चतुर्थीतपस्तनुने / तपस्तनवेतपस्तनुभ्याम्तपस्तनुभ्यः
पञ्चमीतपस्तनुनः / तपस्तनोःतपस्तनुभ्याम्तपस्तनुभ्यः
षष्ठीतपस्तनुनः / तपस्तनोःतपस्तनुनोः / तपस्तन्वोःतपस्तनूनाम्
सप्तमीतपस्तनुनि / तपस्तनौतपस्तनुनोः / तपस्तन्वोःतपस्तनुषु
सम्बोधनहे तपस्तनु / हे तपस्तनोहे तपस्तनुनीहे तपस्तनूनि

अर्थ: तपस् (तपश्चर्या, धार्मिक) + तनु (छोटा, थोड़ा)
English: = °पः-कृश, AitĀr. v, 3, 2, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬