🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:32:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तप्तलोह (नपुंसकलिङ्ग)

तप्त (गर्म किया हुआ, जला हुआ) + लोह (अगर की लकड़ी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातप्तलोहम्तप्तलोहेतप्तलोहानि
द्वितीयातप्तलोहम्तप्तलोहेतप्तलोहानि
तृतीयातप्तलोहेनतप्तलोहाभ्याम्तप्तलोहैः
चतुर्थीतप्तलोहायतप्तलोहाभ्याम्तप्तलोहेभ्यः
पञ्चमीतप्तलोहात् / तप्तलोहाद्तप्तलोहाभ्याम्तप्तलोहेभ्यः
षष्ठीतप्तलोहस्यतप्तलोहयोःतप्तलोहानाम्
सप्तमीतप्तलोहेतप्तलोहयोःतप्तलोहेषु
सम्बोधनहे तप्तलोहहे तप्तलोहेहे तप्तलोहानि

अर्थ: तप्त (गर्म किया हुआ, जला हुआ) + लोह (अगर की लकड़ी)
English: ‘glowing iron’, N. of a hell, VP. ii, 6, 11 (cf. RTL. p.232).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬