🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:11:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तप्तहेम (नपुंसकलिङ्ग)

तप्त (गर्म किया हुआ, जला हुआ) + हेम (सोना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातप्तहेमम्तप्तहेमेतप्तहेमानि
द्वितीयातप्तहेमम्तप्तहेमेतप्तहेमानि
तृतीयातप्तहेमेनतप्तहेमाभ्याम्तप्तहेमैः
चतुर्थीतप्तहेमायतप्तहेमाभ्याम्तप्तहेमेभ्यः
पञ्चमीतप्तहेमात् / तप्तहेमाद्तप्तहेमाभ्याम्तप्तहेमेभ्यः
षष्ठीतप्तहेमस्यतप्तहेमयोःतप्तहेमानाम्
सप्तमीतप्तहेमेतप्तहेमयोःतप्तहेमेषु
सम्बोधनहे तप्तहेमहे तप्तहेमेहे तप्तहेमानि

अर्थ: तप्त (गर्म किया हुआ, जला हुआ) + हेम (सोना)
English: refined gold, MBh. iii, 1722; R. i, iii; VarBṛS. cvi, 3

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬