🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:52:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तमसा (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातमसातमसेतमसाः
द्वितीयातमसाम्तमसेतमसाः
तृतीयातमसयातमसाभ्याम्तमसाभिः
चतुर्थीतमसायैतमसाभ्याम्तमसाभ्यः
पञ्चमीतमसायाःतमसाभ्याम्तमसाभ्यः
षष्ठीतमसायाःतमसयोःतमसानाम्
सप्तमीतमसायाम्तमसयोःतमसासु
सम्बोधनहे तमसेहे तमसेहे तमसाः

अर्थ: —
English: dark-coloured, AV. xi, 9, 22

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तमस् (नपुंसकलिङ्ग)

अन्धकार

🔎 आपका लिखा रूप तमसा = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातमःतमसीतमांसि
द्वितीयातमःतमसीतमांसि
तृतीयातमसातमोभ्याम्तमोभिः
चतुर्थीतमसेतमोभ्याम्तमोभ्यः
पञ्चमीतमसःतमोभ्याम्तमोभ्यः
षष्ठीतमसःतमसोःतमसाम्
सप्तमीतमसितमसोःतमस्सु / तमःसु
सम्बोधनहे तमःहे तमसीहे तमांसि

अर्थ: अन्धकार
संस्कृत: गुणः, अन्धकारः, राहुः · पर्याय: सत्त्व, रजस्, रस

📚 अमरकोश में:
• अन्धकार के नाम (१.८.३) — पर्याय: अन्धकार, ध्वान्त, तमिस्र, तिमिर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें