🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:22:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तमस्वत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातमस्वान्तमस्वन्तौतमस्वन्तः
द्वितीयातमस्वन्तम्तमस्वन्तौतमस्वतः
तृतीयातमस्वतातमस्वद्भ्याम्तमस्वद्भिः
चतुर्थीतमस्वतेतमस्वद्भ्याम्तमस्वद्भ्यः
पञ्चमीतमस्वतःतमस्वद्भ्याम्तमस्वद्भ्यः
षष्ठीतमस्वतःतमस्वतोःतमस्वताम्
सप्तमीतमस्वतितमस्वतोःतमस्वत्सु
सम्बोधनहे तमस्वन्हे तमस्वन्तौहे तमस्वन्तः

अर्थ: —
English: (त॑म्°) gloomy, AV. xix, 47, 2; Naigh. i, 7

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तमस्वत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातमस्वत् / तमस्वद्तमस्वतीतमस्वन्ति
द्वितीयातमस्वत् / तमस्वद्तमस्वतीतमस्वन्ति
तृतीयातमस्वतातमस्वद्भ्याम्तमस्वद्भिः
चतुर्थीतमस्वतेतमस्वद्भ्याम्तमस्वद्भ्यः
पञ्चमीतमस्वतःतमस्वद्भ्याम्तमस्वद्भ्यः
षष्ठीतमस्वतःतमस्वतोःतमस्वताम्
सप्तमीतमस्वतितमस्वतोःतमस्वत्सु
सम्बोधनहे तमस्वत् / हे तमस्वद्हे तमस्वतीहे तमस्वन्ति

अर्थ: —
English: (त॑म्°) gloomy, AV. xix, 47, 2; Naigh. i, 7

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬