🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:55:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तमिस्र (पुंलिङ्ग)

काला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातमिस्रःतमिस्रौतमिस्राः
द्वितीयातमिस्रम्तमिस्रौतमिस्रान्
तृतीयातमिस्रेणतमिस्राभ्याम्तमिस्रैः
चतुर्थीतमिस्रायतमिस्राभ्याम्तमिस्रेभ्यः
पञ्चमीतमिस्रात् / तमिस्राद्तमिस्राभ्याम्तमिस्रेभ्यः
षष्ठीतमिस्रस्यतमिस्रयोःतमिस्राणाम्
सप्तमीतमिस्रेतमिस्रयोःतमिस्रेषु
सम्बोधनहे तमिस्रहे तमिस्रौहे तमिस्राः

अर्थ: काला
संस्कृत: पर्याय: अन्धकार, ध्वान्त, तिमिर, तमस्, अन्ध

📚 अमरकोश में:
• अन्धकार के नाम (१.८.३) — पर्याय: अन्धकार, ध्वान्त, तिमिर, तमस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तमिस्र (नपुंसकलिङ्ग)

काला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातमिस्रम्तमिस्रेतमिस्राणि
द्वितीयातमिस्रम्तमिस्रेतमिस्राणि
तृतीयातमिस्रेणतमिस्राभ्याम्तमिस्रैः
चतुर्थीतमिस्रायतमिस्राभ्याम्तमिस्रेभ्यः
पञ्चमीतमिस्रात् / तमिस्राद्तमिस्राभ्याम्तमिस्रेभ्यः
षष्ठीतमिस्रस्यतमिस्रयोःतमिस्राणाम्
सप्तमीतमिस्रेतमिस्रयोःतमिस्रेषु
सम्बोधनहे तमिस्रहे तमिस्रेहे तमिस्राणि

अर्थ: काला
संस्कृत: पर्याय: अन्धकार, ध्वान्त, तिमिर, तमस्, अन्ध

📚 अमरकोश में:
• अन्धकार के नाम (१.८.३) — पर्याय: अन्धकार, ध्वान्त, तिमिर, तमस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें