🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:18:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तरस् (नपुंसकलिङ्ग)

चाल, वेग

🔎 आपका लिखा रूप तरसि = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातरःतरसीतरांसि
द्वितीयातरःतरसीतरांसि
तृतीयातरसातरोभ्याम्तरोभिः
चतुर्थीतरसेतरोभ्याम्तरोभ्यः
पञ्चमीतरसःतरोभ्याम्तरोभ्यः
षष्ठीतरसःतरसोःतरसाम्
सप्तमीतरसितरसोःतरस्सु / तरःसु
सम्बोधनहे तरःहे तरसीहे तरांसि

अर्थ: चाल, वेग
संस्कृत: वेगः, सामर्थ्यम् · पर्याय: रंहस्, रय, स्यद, जव, जवन

📚 अमरकोश में:
• वेग के नाम (१.१.७९) — पर्याय: रंहस्, रय, स्यद, जव
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, सहस्, बल, शौर्य, स्थाम, शुष्म, शक्ति, पराक्रम, प्राण
• मांस (२.६.६३) — पर्याय: पिशित, मांस, पलल, क्रव्य, आमिष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें