🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:06:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तरितव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातरितव्यम्तरितव्येतरितव्यानि
द्वितीयातरितव्यम्तरितव्येतरितव्यानि
तृतीयातरितव्येनतरितव्याभ्याम्तरितव्यैः
चतुर्थीतरितव्यायतरितव्याभ्याम्तरितव्येभ्यः
पञ्चमीतरितव्यात् / तरितव्याद्तरितव्याभ्याम्तरितव्येभ्यः
षष्ठीतरितव्यस्यतरितव्ययोःतरितव्यानाम्
सप्तमीतरितव्येतरितव्ययोःतरितव्येषु
सम्बोधनहे तरितव्यहे तरितव्येहे तरितव्यानि

अर्थ: —
English: impers. it is to be crossed or passed over, ĀśvGṛ. i, 12, 6; MānGṛ. i, 13.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तरितव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातरितव्यःतरितव्यौतरितव्याः
द्वितीयातरितव्यम्तरितव्यौतरितव्यान्
तृतीयातरितव्येनतरितव्याभ्याम्तरितव्यैः
चतुर्थीतरितव्यायतरितव्याभ्याम्तरितव्येभ्यः
पञ्चमीतरितव्यात् / तरितव्याद्तरितव्याभ्याम्तरितव्येभ्यः
षष्ठीतरितव्यस्यतरितव्ययोःतरितव्यानाम्
सप्तमीतरितव्येतरितव्ययोःतरितव्येषु
सम्बोधनहे तरितव्यहे तरितव्यौहे तरितव्याः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें