🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:19:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तरुक्ष (पुंलिङ्ग)

तरु (वृक्ष) + क्ष (नाश)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातरुक्षःतरुक्षौतरुक्षाः
द्वितीयातरुक्षम्तरुक्षौतरुक्षान्
तृतीयातरुक्षेणतरुक्षाभ्याम्तरुक्षैः
चतुर्थीतरुक्षायतरुक्षाभ्याम्तरुक्षेभ्यः
पञ्चमीतरुक्षात् / तरुक्षाद्तरुक्षाभ्याम्तरुक्षेभ्यः
षष्ठीतरुक्षस्यतरुक्षयोःतरुक्षाणाम्
सप्तमीतरुक्षेतरुक्षयोःतरुक्षेषु
सम्बोधनहे तरुक्षहे तरुक्षौहे तरुक्षाः

अर्थ: तरु (वृक्ष) + क्ष (नाश)
English: (g. 2. लोहितादि, not in Kāś.) N. of a man, RV. viii, 46, 32

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें