🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:19:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तरि (स्त्रीलिङ्ग)

नाव

🔎 आपका लिखा रूप तरे = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातरिःतरीतरयः
द्वितीयातरिम्तरीतरीः
तृतीयातर्यातरिभ्याम्तरिभिः
चतुर्थीतरये / तर्यैतरिभ्याम्तरिभ्यः
पञ्चमीतरेः / तर्याःतरिभ्याम्तरिभ्यः
षष्ठीतरेः / तर्याःतर्योःतरीणाम्
सप्तमीतरौ / तर्याम्तर्योःतरिषु
सम्बोधनहे तरेहे तरीहे तरयः

अर्थ: नाव
संस्कृत: नौका · पर्याय: नौ, तरणि, पोत

📚 अमरकोश में:
• नाव के नाम (१.१०.१०) — पर्याय: नौ, तरणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तर (पुंलिङ्ग)

पार जाना, पार करना, मार्ग

🔎 आपका लिखा रूप तरे = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातरःतरौतराः
द्वितीयातरम्तरौतरान्
तृतीयातरेणतराभ्याम्तरैः
चतुर्थीतरायतराभ्याम्तरेभ्यः
पञ्चमीतरात् / तराद्तराभ्याम्तरेभ्यः
षष्ठीतरस्यतरयोःतराणाम्
सप्तमीतरेतरयोःतरेषु
सम्बोधनहे तरहे तरौहे तराः

अर्थ: पार जाना, पार करना, मार्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें