🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:26:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तर्कक (पुंलिङ्ग)

वादी, पू़छताछ करने वाला, प्रार्थी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातर्ककःतर्ककौतर्ककाः
द्वितीयातर्ककम्तर्ककौतर्ककान्
तृतीयातर्ककेणतर्ककाभ्याम्तर्ककैः
चतुर्थीतर्ककायतर्ककाभ्याम्तर्ककेभ्यः
पञ्चमीतर्ककात् / तर्ककाद्तर्ककाभ्याम्तर्ककेभ्यः
षष्ठीतर्ककस्यतर्ककयोःतर्ककाणाम्
सप्तमीतर्ककेतर्ककयोःतर्ककेषु
सम्बोधनहे तर्ककहे तर्ककौहे तर्ककाः

अर्थ: वादी, पू़छताछ करने वाला, प्रार्थी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तर्कक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातर्ककम्तर्ककेतर्ककाणि
द्वितीयातर्ककम्तर्ककेतर्ककाणि
तृतीयातर्ककेणतर्ककाभ्याम्तर्ककैः
चतुर्थीतर्ककायतर्ककाभ्याम्तर्ककेभ्यः
पञ्चमीतर्ककात् / तर्ककाद्तर्ककाभ्याम्तर्ककेभ्यः
षष्ठीतर्ककस्यतर्ककयोःतर्ककाणाम्
सप्तमीतर्ककेतर्ककयोःतर्ककेषु
सम्बोधनहे तर्ककहे तर्ककेहे तर्ककाणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें