🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:44:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तर्कु (पुंलिङ्ग)

तकवा, लोहे की तकली जिस पर सूत लिपटता जाता है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातर्कुःतर्कूतर्कवः
द्वितीयातर्कुम्तर्कूतर्कून्
तृतीयातर्कुणातर्कुभ्याम्तर्कुभिः
चतुर्थीतर्कवेतर्कुभ्याम्तर्कुभ्यः
पञ्चमीतर्कोःतर्कुभ्याम्तर्कुभ्यः
षष्ठीतर्कोःतर्क्वोःतर्कूणाम्
सप्तमीतर्कौतर्क्वोःतर्कुषु
सम्बोधनहे तर्कोहे तर्कूहे तर्कवः

अर्थ: तकवा, लोहे की तकली जिस पर सूत लिपटता जाता है

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तर्कु (नपुंसकलिङ्ग)

तकवा, लोहे की तकली जिस पर सूत लिपटता जाता है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातर्कुतर्कुणीतर्कूणि
द्वितीयातर्कुतर्कुणीतर्कूणि
तृतीयातर्कुणातर्कुभ्याम्तर्कुभिः
चतुर्थीतर्कुणे / तर्कवेतर्कुभ्याम्तर्कुभ्यः
पञ्चमीतर्कुणः / तर्कोःतर्कुभ्याम्तर्कुभ्यः
षष्ठीतर्कुणः / तर्कोःतर्कुणोः / तर्क्वोःतर्कूणाम्
सप्तमीतर्कुणि / तर्कौतर्कुणोः / तर्क्वोःतर्कुषु
सम्बोधनहे तर्कु / हे तर्कोहे तर्कुणीहे तर्कूणि

अर्थ: तकवा, लोहे की तकली जिस पर सूत लिपटता जाता है
English: (L.; √ 3. कृत्, Nir. ii, 1, but cf. निष्-टर्क्य॑, ἄτρακτος & torqueo &c. s.v. √ तर्क्) a spindle, PārGṛ. i, 15

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें