🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:43:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तर्पणीय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातर्पणीयःतर्पणीयौतर्पणीयाः
द्वितीयातर्पणीयम्तर्पणीयौतर्पणीयान्
तृतीयातर्पणीयेनतर्पणीयाभ्याम्तर्पणीयैः
चतुर्थीतर्पणीयायतर्पणीयाभ्याम्तर्पणीयेभ्यः
पञ्चमीतर्पणीयात् / तर्पणीयाद्तर्पणीयाभ्याम्तर्पणीयेभ्यः
षष्ठीतर्पणीयस्यतर्पणीययोःतर्पणीयानाम्
सप्तमीतर्पणीयेतर्पणीययोःतर्पणीयेषु
सम्बोधनहे तर्पणीयहे तर्पणीयौहे तर्पणीयाः

अर्थ: —
English: to be satisfied, KaṭhUp. i, 27.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तर्पणीय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातर्पणीयम्तर्पणीयेतर्पणीयानि
द्वितीयातर्पणीयम्तर्पणीयेतर्पणीयानि
तृतीयातर्पणीयेनतर्पणीयाभ्याम्तर्पणीयैः
चतुर्थीतर्पणीयायतर्पणीयाभ्याम्तर्पणीयेभ्यः
पञ्चमीतर्पणीयात् / तर्पणीयाद्तर्पणीयाभ्याम्तर्पणीयेभ्यः
षष्ठीतर्पणीयस्यतर्पणीययोःतर्पणीयानाम्
सप्तमीतर्पणीयेतर्पणीययोःतर्पणीयेषु
सम्बोधनहे तर्पणीयहे तर्पणीयेहे तर्पणीयानि

अर्थ: —
English: to be satisfied, KaṭhUp. i, 27.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें