🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:37:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तलत्र (नपुंसकलिङ्ग)

धनुर्धर का चमड़े का दस्ताना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातलत्रम्तलत्रेतलत्राणि
द्वितीयातलत्रम्तलत्रेतलत्राणि
तृतीयातलत्रेणतलत्राभ्याम्तलत्रैः
चतुर्थीतलत्रायतलत्राभ्याम्तलत्रेभ्यः
पञ्चमीतलत्रात् / तलत्राद्तलत्राभ्याम्तलत्रेभ्यः
षष्ठीतलत्रस्यतलत्रयोःतलत्राणाम्
सप्तमीतलत्रेतलत्रयोःतलत्रेषु
सम्बोधनहे तलत्रहे तलत्रेहे तलत्राणि

अर्थ: धनुर्धर का चमड़े का दस्ताना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तलत्र (पुंलिङ्ग)

धनुर्धर का चमड़े का दस्ताना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातलत्रःतलत्रौतलत्राः
द्वितीयातलत्रम्तलत्रौतलत्रान्
तृतीयातलत्रेणतलत्राभ्याम्तलत्रैः
चतुर्थीतलत्रायतलत्राभ्याम्तलत्रेभ्यः
पञ्चमीतलत्रात् / तलत्राद्तलत्राभ्याम्तलत्रेभ्यः
षष्ठीतलत्रस्यतलत्रयोःतलत्राणाम्
सप्तमीतलत्रेतलत्रयोःतलत्रेषु
सम्बोधनहे तलत्रहे तलत्रौहे तलत्राः

अर्थ: धनुर्धर का चमड़े का दस्ताना
English: ‘arm-guard’, a leathern fence worn by archers on the left arm, iii, vi; Hariv. 13373

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें