🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:45:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तल्लज (पुंलिङ्ग)

श्रेष्ठता, सर्वोत्तमता, प्रसन्नता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातल्लजःतल्लजौतल्लजाः
द्वितीयातल्लजम्तल्लजौतल्लजान्
तृतीयातल्लजेनतल्लजाभ्याम्तल्लजैः
चतुर्थीतल्लजायतल्लजाभ्याम्तल्लजेभ्यः
पञ्चमीतल्लजात् / तल्लजाद्तल्लजाभ्याम्तल्लजेभ्यः
षष्ठीतल्लजस्यतल्लजयोःतल्लजानाम्
सप्तमीतल्लजेतल्लजयोःतल्लजेषु
सम्बोधनहे तल्लजहे तल्लजौहे तल्लजाः

अर्थ: श्रेष्ठता, सर्वोत्तमता, प्रसन्नता
संस्कृत: पर्याय: मतल्लिका, मचर्चिका, प्रकाण्ड, उद्ध, सत्

📚 अमरकोश में:
• श्रेष्ठता-वाचक (१.४.२८) — पर्याय: मतल्लिका, मचर्चिका, प्रकाण्ड, उद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें