🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:58:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तस्थान (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातस्थानःतस्थानौतस्थानाः
द्वितीयातस्थानम्तस्थानौतस्थानान्
तृतीयातस्थानेनतस्थानाभ्याम्तस्थानैः
चतुर्थीतस्थानायतस्थानाभ्याम्तस्थानेभ्यः
पञ्चमीतस्थानात् / तस्थानाद्तस्थानाभ्याम्तस्थानेभ्यः
षष्ठीतस्थानस्यतस्थानयोःतस्थानानाम्
सप्तमीतस्थानेतस्थानयोःतस्थानेषु
सम्बोधनहे तस्थानहे तस्थानौहे तस्थानाः

अर्थ: —
English: (pf. p. Ā. √ स्था) pliable, suiting, ŚBr. iii, 9, 4, 14f.; xii, 5, 1, 1 f. and 2, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तस्थान (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातस्थानम्तस्थानेतस्थानानि
द्वितीयातस्थानम्तस्थानेतस्थानानि
तृतीयातस्थानेनतस्थानाभ्याम्तस्थानैः
चतुर्थीतस्थानायतस्थानाभ्याम्तस्थानेभ्यः
पञ्चमीतस्थानात् / तस्थानाद्तस्थानाभ्याम्तस्थानेभ्यः
षष्ठीतस्थानस्यतस्थानयोःतस्थानानाम्
सप्तमीतस्थानेतस्थानयोःतस्थानेषु
सम्बोधनहे तस्थानहे तस्थानेहे तस्थानानि

अर्थ: —
English: (pf. p. Ā. √ स्था) pliable, suiting, ŚBr. iii, 9, 4, 14f.; xii, 5, 1, 1 f. and 2, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें