🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:10:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तस्थु (पुंलिङ्ग)

स्थावर, अचर, स्थिर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातस्थुःतस्थूतस्थवः
द्वितीयातस्थुम्तस्थूतस्थून्
तृतीयातस्थुनातस्थुभ्याम्तस्थुभिः
चतुर्थीतस्थवेतस्थुभ्याम्तस्थुभ्यः
पञ्चमीतस्थोःतस्थुभ्याम्तस्थुभ्यः
षष्ठीतस्थोःतस्थ्वोःतस्थूनाम्
सप्तमीतस्थौतस्थ्वोःतस्थुषु
सम्बोधनहे तस्थोहे तस्थूहे तस्थवः

अर्थ: स्थावर, अचर, स्थिर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तस्थु (स्त्रीलिङ्ग)

स्थावर, अचर, स्थिर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातस्थुःतस्थूतस्थवः
द्वितीयातस्थुम्तस्थूतस्थूः
तृतीयातस्थ्वातस्थुभ्याम्तस्थुभिः
चतुर्थीतस्थवे / तस्थ्वैतस्थुभ्याम्तस्थुभ्यः
पञ्चमीतस्थोः / तस्थ्वाःतस्थुभ्याम्तस्थुभ्यः
षष्ठीतस्थोः / तस्थ्वाःतस्थ्वोःतस्थूनाम्
सप्तमीतस्थौ / तस्थ्वाम्तस्थ्वोःतस्थुषु
सम्बोधनहे तस्थोहे तस्थूहे तस्थवः

अर्थ: स्थावर, अचर, स्थिर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तस्थु (नपुंसकलिङ्ग)

स्थावर, अचर, स्थिर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातस्थुतस्थुनीतस्थूनि
द्वितीयातस्थुतस्थुनीतस्थूनि
तृतीयातस्थुनातस्थुभ्याम्तस्थुभिः
चतुर्थीतस्थुने / तस्थवेतस्थुभ्याम्तस्थुभ्यः
पञ्चमीतस्थुनः / तस्थोःतस्थुभ्याम्तस्थुभ्यः
षष्ठीतस्थुनः / तस्थोःतस्थुनोः / तस्थ्वोःतस्थूनाम्
सप्तमीतस्थुनि / तस्थौतस्थुनोः / तस्थ्वोःतस्थुषु
सम्बोधनहे तस्थु / हे तस्थोहे तस्थुनीहे तस्थूनि

अर्थ: स्थावर, अचर, स्थिर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें