🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:50:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तात्पर्य (नपुंसकलिङ्ग)

आशय, अर्थ, अभिप्राय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातात्पर्यम्तात्पर्येतात्पर्याणि
द्वितीयातात्पर्यम्तात्पर्येतात्पर्याणि
तृतीयातात्पर्येणतात्पर्याभ्याम्तात्पर्यैः
चतुर्थीतात्पर्यायतात्पर्याभ्याम्तात्पर्येभ्यः
पञ्चमीतात्पर्यात् / तात्पर्याद्तात्पर्याभ्याम्तात्पर्येभ्यः
षष्ठीतात्पर्यस्यतात्पर्ययोःतात्पर्याणाम्
सप्तमीतात्पर्येतात्पर्ययोःतात्पर्येषु
सम्बोधनहे तात्पर्यहे तात्पर्येहे तात्पर्याणि

अर्थ: आशय, अर्थ, अभिप्राय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तात्पर्य (पुंलिङ्ग)

आशय, अर्थ, अभिप्राय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातात्पर्यःतात्पर्यौतात्पर्याः
द्वितीयातात्पर्यम्तात्पर्यौतात्पर्यान्
तृतीयातात्पर्येणतात्पर्याभ्याम्तात्पर्यैः
चतुर्थीतात्पर्यायतात्पर्याभ्याम्तात्पर्येभ्यः
पञ्चमीतात्पर्यात् / तात्पर्याद्तात्पर्याभ्याम्तात्पर्येभ्यः
षष्ठीतात्पर्यस्यतात्पर्ययोःतात्पर्याणाम्
सप्तमीतात्पर्येतात्पर्ययोःतात्पर्येषु
सम्बोधनहे तात्पर्यहे तात्पर्यौहे तात्पर्याः

अर्थ: आशय, अर्थ, अभिप्राय
English: (fr. तत्-पर) aimed at, Sāh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬