🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:20:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तानस्वर (पुंलिङ्ग)

तान (धागा, रेशा) + स्वर (शब्द, कोलाहल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातानस्वरःतानस्वरौतानस्वराः
द्वितीयातानस्वरम्तानस्वरौतानस्वरान्
तृतीयातानस्वरेणतानस्वराभ्याम्तानस्वरैः
चतुर्थीतानस्वरायतानस्वराभ्याम्तानस्वरेभ्यः
पञ्चमीतानस्वरात् / तानस्वराद्तानस्वराभ्याम्तानस्वरेभ्यः
षष्ठीतानस्वरस्यतानस्वरयोःतानस्वराणाम्
सप्तमीतानस्वरेतानस्वरयोःतानस्वरेषु
सम्बोधनहे तानस्वरहे तानस्वरौहे तानस्वराः

अर्थ: तान (धागा, रेशा) + स्वर (शब्द, कोलाहल)
English: uttered monotonously, Pratijñās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तानस्वर (नपुंसकलिङ्ग)

तान (धागा, रेशा) + स्वर (संगीत के सुर, ध्वनि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातानस्वरम्तानस्वरेतानस्वराणि
द्वितीयातानस्वरम्तानस्वरेतानस्वराणि
तृतीयातानस्वरेणतानस्वराभ्याम्तानस्वरैः
चतुर्थीतानस्वरायतानस्वराभ्याम्तानस्वरेभ्यः
पञ्चमीतानस्वरात् / तानस्वराद्तानस्वराभ्याम्तानस्वरेभ्यः
षष्ठीतानस्वरस्यतानस्वरयोःतानस्वराणाम्
सप्तमीतानस्वरेतानस्वरयोःतानस्वरेषु
सम्बोधनहे तानस्वरहे तानस्वरेहे तानस्वराणि

अर्थ: तान (धागा, रेशा) + स्वर (संगीत के सुर, ध्वनि)
English: uttered monotonously, Pratijñās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें