🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:28:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तालबद्ध (पुंलिङ्ग)

तालों के द्वारा मापा गया, लयात्मक संगीत में मात्राकाल से विनियमित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातालबद्धःतालबद्धौतालबद्धाः
द्वितीयातालबद्धम्तालबद्धौतालबद्धान्
तृतीयातालबद्धेनतालबद्धाभ्याम्तालबद्धैः
चतुर्थीतालबद्धायतालबद्धाभ्याम्तालबद्धेभ्यः
पञ्चमीतालबद्धात् / तालबद्धाद्तालबद्धाभ्याम्तालबद्धेभ्यः
षष्ठीतालबद्धस्यतालबद्धयोःतालबद्धानाम्
सप्तमीतालबद्धेतालबद्धयोःतालबद्धेषु
सम्बोधनहे तालबद्धहे तालबद्धौहे तालबद्धाः

अर्थ: तालों के द्वारा मापा गया, लयात्मक संगीत में मात्राकाल से विनियमित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तालबद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

तालों के द्वारा मापा गया, लयात्मक संगीत में मात्राकाल से विनियमित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातालबद्धम्तालबद्धेतालबद्धानि
द्वितीयातालबद्धम्तालबद्धेतालबद्धानि
तृतीयातालबद्धेनतालबद्धाभ्याम्तालबद्धैः
चतुर्थीतालबद्धायतालबद्धाभ्याम्तालबद्धेभ्यः
पञ्चमीतालबद्धात् / तालबद्धाद्तालबद्धाभ्याम्तालबद्धेभ्यः
षष्ठीतालबद्धस्यतालबद्धयोःतालबद्धानाम्
सप्तमीतालबद्धेतालबद्धयोःतालबद्धेषु
सम्बोधनहे तालबद्धहे तालबद्धेहे तालबद्धानि

अर्थ: तालों के द्वारा मापा गया, लयात्मक संगीत में मात्राकाल से विनियमित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें