🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:12:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तावत्क (पुंलिङ्ग)

इतने से मोल लिया हुआ, इतने मूक्य का, इतनी कीमत का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातावत्कःतावत्कौतावत्काः
द्वितीयातावत्कम्तावत्कौतावत्कान्
तृतीयातावत्केनतावत्काभ्याम्तावत्कैः
चतुर्थीतावत्कायतावत्काभ्याम्तावत्केभ्यः
पञ्चमीतावत्कात् / तावत्काद्तावत्काभ्याम्तावत्केभ्यः
षष्ठीतावत्कस्यतावत्कयोःतावत्कानाम्
सप्तमीतावत्केतावत्कयोःतावत्केषु
सम्बोधनहे तावत्कहे तावत्कौहे तावत्काः

अर्थ: इतने से मोल लिया हुआ, इतने मूक्य का, इतनी कीमत का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तावत्क (नपुंसकलिङ्ग)

इतने से मोल लिया हुआ, इतने मूक्य का, इतनी कीमत का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातावत्कम्तावत्केतावत्कानि
द्वितीयातावत्कम्तावत्केतावत्कानि
तृतीयातावत्केनतावत्काभ्याम्तावत्कैः
चतुर्थीतावत्कायतावत्काभ्याम्तावत्केभ्यः
पञ्चमीतावत्कात् / तावत्काद्तावत्काभ्याम्तावत्केभ्यः
षष्ठीतावत्कस्यतावत्कयोःतावत्कानाम्
सप्तमीतावत्केतावत्कयोःतावत्केषु
सम्बोधनहे तावत्कहे तावत्केहे तावत्कानि

अर्थ: इतने से मोल लिया हुआ, इतने मूक्य का, इतनी कीमत का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें