🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:51:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तिर्यच् (नपुंसकलिङ्ग)

तिरछा जानेवाला कुल

🔎 आपका लिखा रूप तिर्यक् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातिर्यक् / तिर्यग्तिरीचीतिर्यञ्चि
द्वितीयातिर्यक् / तिर्यग्तिरीचीतिर्यञ्चि
तृतीयातिरीचातिर्यग्भ्याम्तिर्यग्भिः
चतुर्थीतिरीचेतिर्यग्भ्याम्तिर्यग्भ्यः
पञ्चमीतिरीचःतिर्यग्भ्याम्तिर्यग्भ्यः
षष्ठीतिरीचःतिरीचोःतिरीचाम्
सप्तमीतिरीचितिरीचोःतिर्यक्षु
सम्बोधनहे तिर्यक् / हे तिर्यग्हे तिरीचीहे तिर्यञ्चि

अर्थ: तिरछा जानेवाला कुल
संस्कृत: तिरः अञ्चति (गच्छति) तत् कुलम्
English: A crooked family

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तिर्यच् (स्त्रीलिङ्ग)

टेढ़ा, आड़ा, अनुप्रस्थ, तिरछा

🔎 आपका लिखा रूप तिर्यक् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातिर्यक् / तिर्यग्तिर्यचौतिर्यचः
द्वितीयातिर्यचम्तिर्यचौतिर्यचः
तृतीयातिर्यचातिर्यग्भ्याम्तिर्यग्भिः
चतुर्थीतिर्यचेतिर्यग्भ्याम्तिर्यग्भ्यः
पञ्चमीतिर्यचःतिर्यग्भ्याम्तिर्यग्भ्यः
षष्ठीतिर्यचःतिर्यचोःतिर्यचाम्
सप्तमीतिर्यचितिर्यचोःतिर्यक्षु
सम्बोधनहे तिर्यक् / हे तिर्यग्हे तिर्यचौहे तिर्यचः

अर्थ: टेढ़ा, आड़ा, अनुप्रस्थ, तिरछा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें