🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:10:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तीर्थकर (पुंलिङ्ग)

जैन अर्हत्, धर्मशास्त्रोपदेष्टा, जैन सन्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातीर्थकरःतीर्थकरौतीर्थकराः
द्वितीयातीर्थकरम्तीर्थकरौतीर्थकरान्
तृतीयातीर्थकरेणतीर्थकराभ्याम्तीर्थकरैः
चतुर्थीतीर्थकरायतीर्थकराभ्याम्तीर्थकरेभ्यः
पञ्चमीतीर्थकरात् / तीर्थकराद्तीर्थकराभ्याम्तीर्थकरेभ्यः
षष्ठीतीर्थकरस्यतीर्थकरयोःतीर्थकराणाम्
सप्तमीतीर्थकरेतीर्थकरयोःतीर्थकरेषु
सम्बोधनहे तीर्थकरहे तीर्थकरौहे तीर्थकराः

अर्थ: जैन अर्हत्, धर्मशास्त्रोपदेष्टा, जैन सन्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तीर्थकर (नपुंसकलिङ्ग)

जैन अर्हत्, धर्मशास्त्रोपदेष्टा, जैन सन्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातीर्थकरम्तीर्थकरेतीर्थकराणि
द्वितीयातीर्थकरम्तीर्थकरेतीर्थकराणि
तृतीयातीर्थकरेणतीर्थकराभ्याम्तीर्थकरैः
चतुर्थीतीर्थकरायतीर्थकराभ्याम्तीर्थकरेभ्यः
पञ्चमीतीर्थकरात् / तीर्थकराद्तीर्थकराभ्याम्तीर्थकरेभ्यः
षष्ठीतीर्थकरस्यतीर्थकरयोःतीर्थकराणाम्
सप्तमीतीर्थकरेतीर्थकरयोःतीर्थकरेषु
सम्बोधनहे तीर्थकरहे तीर्थकरेहे तीर्थकराणि

अर्थ: जैन अर्हत्, धर्मशास्त्रोपदेष्टा, जैन सन्त
English: creating a passage (through life), MBh. xiii, 7023 (Viṣṇu)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें