🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:37:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तीर्थपद (पुंलिङ्ग)

तीर्थ (मार्ग, सड़क) + पद (प्रकाश की किरण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातीर्थपदःतीर्थपदौतीर्थपदाः
द्वितीयातीर्थपदम्तीर्थपदौतीर्थपदान्
तृतीयातीर्थपदेनतीर्थपदाभ्याम्तीर्थपदैः
चतुर्थीतीर्थपदायतीर्थपदाभ्याम्तीर्थपदेभ्यः
पञ्चमीतीर्थपदात् / तीर्थपदाद्तीर्थपदाभ्याम्तीर्थपदेभ्यः
षष्ठीतीर्थपदस्यतीर्थपदयोःतीर्थपदानाम्
सप्तमीतीर्थपदेतीर्थपदयोःतीर्थपदेषु
सम्बोधनहे तीर्थपदहे तीर्थपदौहे तीर्थपदाः

अर्थ: तीर्थ (मार्ग, सड़क) + पद (प्रकाश की किरण)
English: id., iii, vi.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तीर्थपद (नपुंसकलिङ्ग)

तीर्थ (मार्ग, सड़क) + पद (पैर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातीर्थपदम्तीर्थपदेतीर्थपदानि
द्वितीयातीर्थपदम्तीर्थपदेतीर्थपदानि
तृतीयातीर्थपदेनतीर्थपदाभ्याम्तीर्थपदैः
चतुर्थीतीर्थपदायतीर्थपदाभ्याम्तीर्थपदेभ्यः
पञ्चमीतीर्थपदात् / तीर्थपदाद्तीर्थपदाभ्याम्तीर्थपदेभ्यः
षष्ठीतीर्थपदस्यतीर्थपदयोःतीर्थपदानाम्
सप्तमीतीर्थपदेतीर्थपदयोःतीर्थपदेषु
सम्बोधनहे तीर्थपदहे तीर्थपदेहे तीर्थपदानि

अर्थ: तीर्थ (मार्ग, सड़क) + पद (पैर)
English: id., iii, vi.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें