🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:53:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तुत्थ (पुंलिङ्ग)

आग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातुत्थःतुत्थौतुत्थाः
द्वितीयातुत्थम्तुत्थौतुत्थान्
तृतीयातुत्थेनतुत्थाभ्याम्तुत्थैः
चतुर्थीतुत्थायतुत्थाभ्याम्तुत्थेभ्यः
पञ्चमीतुत्थात् / तुत्थाद्तुत्थाभ्याम्तुत्थेभ्यः
षष्ठीतुत्थस्यतुत्थयोःतुत्थानाम्
सप्तमीतुत्थेतुत्थयोःतुत्थेषु
सम्बोधनहे तुत्थहे तुत्थौहे तुत्थाः

अर्थ: आग
संस्कृत: पर्याय: कर्परी, दार्विका

📚 अमरकोश में:
• दारुहल्दी के काढ़े से बना अंजन (२.९.१०१) — पर्याय: कर्परी, रसांजन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तुत्थ (नपुंसकलिङ्ग)

एक प्रकार का नीला थोथा या तुतिया जो सुर्मे की भाँति आँखों में लगाया जाय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातुत्थम्तुत्थेतुत्थानि
द्वितीयातुत्थम्तुत्थेतुत्थानि
तृतीयातुत्थेनतुत्थाभ्याम्तुत्थैः
चतुर्थीतुत्थायतुत्थाभ्याम्तुत्थेभ्यः
पञ्चमीतुत्थात् / तुत्थाद्तुत्थाभ्याम्तुत्थेभ्यः
षष्ठीतुत्थस्यतुत्थयोःतुत्थानाम्
सप्तमीतुत्थेतुत्थयोःतुत्थेषु
सम्बोधनहे तुत्थहे तुत्थेहे तुत्थानि

अर्थ: एक प्रकार का नीला थोथा या तुतिया जो सुर्मे की भाँति आँखों में लगाया जाय
संस्कृत: पर्याय: कर्परी, दार्विका

📚 अमरकोश में:
• दारुहल्दी के काढ़े से बना अंजन (२.९.१०१) — पर्याय: कर्परी, रसांजन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें