🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:44:37 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तुत्था (स्त्रीलिङ्ग)

छोटी इलायची

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातुत्थातुत्थेतुत्थाः
द्वितीयातुत्थाम्तुत्थेतुत्थाः
तृतीयातुत्थयातुत्थाभ्याम्तुत्थाभिः
चतुर्थीतुत्थायैतुत्थाभ्याम्तुत्थाभ्यः
पञ्चमीतुत्थायाःतुत्थाभ्याम्तुत्थाभ्यः
षष्ठीतुत्थायाःतुत्थयोःतुत्थानाम्
सप्तमीतुत्थायाम्तुत्थयोःतुत्थासु
सम्बोधनहे तुत्थेहे तुत्थेहे तुत्थाः

अर्थ: छोटी इलायची
संस्कृत: पर्याय: नीली, काला, क्लीतकिका, ग्रामीणा, मधुपर्णिका

📚 अमरकोश में:
• नील के और नाम (२.४.९५) — पर्याय: रंजनी, श्रीफली, द्रोणी, दोला, नीलिनी
• छोटी इलायची के नाम (२.४.१२५) — पर्याय: उपकुंचिका, कोरंगी, त्रिपुटा, त्रुटि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें