🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:17:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तुलावत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातुलावान्तुलावन्तौतुलावन्तः
द्वितीयातुलावन्तम्तुलावन्तौतुलावतः
तृतीयातुलावतातुलावद्भ्याम्तुलावद्भिः
चतुर्थीतुलावतेतुलावद्भ्याम्तुलावद्भ्यः
पञ्चमीतुलावतःतुलावद्भ्याम्तुलावद्भ्यः
षष्ठीतुलावतःतुलावतोःतुलावताम्
सप्तमीतुलावतितुलावतोःतुलावत्सु
सम्बोधनहे तुलावन्हे तुलावन्तौहे तुलावन्तः

अर्थ: —
English: furnished with a balance, VarBṛ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तुलावत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातुलावत् / तुलावद्तुलावतीतुलावन्ति
द्वितीयातुलावत् / तुलावद्तुलावतीतुलावन्ति
तृतीयातुलावतातुलावद्भ्याम्तुलावद्भिः
चतुर्थीतुलावतेतुलावद्भ्याम्तुलावद्भ्यः
पञ्चमीतुलावतःतुलावद्भ्याम्तुलावद्भ्यः
षष्ठीतुलावतःतुलावतोःतुलावताम्
सप्तमीतुलावतितुलावतोःतुलावत्सु
सम्बोधनहे तुलावत् / हे तुलावद्हे तुलावतीहे तुलावन्ति

अर्थ: —
English: furnished with a balance, VarBṛ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें