🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:46:21 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तुल्यबल (पुंलिङ्ग)

तुल्य (संतुलित, समान) + बल (कौवा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातुल्यबलःतुल्यबलौतुल्यबलाः
द्वितीयातुल्यबलम्तुल्यबलौतुल्यबलान्
तृतीयातुल्यबलेनतुल्यबलाभ्याम्तुल्यबलैः
चतुर्थीतुल्यबलायतुल्यबलाभ्याम्तुल्यबलेभ्यः
पञ्चमीतुल्यबलात् / तुल्यबलाद्तुल्यबलाभ्याम्तुल्यबलेभ्यः
षष्ठीतुल्यबलस्यतुल्यबलयोःतुल्यबलानाम्
सप्तमीतुल्यबलेतुल्यबलयोःतुल्यबलेषु
सम्बोधनहे तुल्यबलहे तुल्यबलौहे तुल्यबलाः

अर्थ: तुल्य (संतुलित, समान) + बल (कौवा)
English: of equal strength.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तुल्यबल (नपुंसकलिङ्ग)

तुल्य (संतुलित, समान) + बल (सामर्थ्य, शक्ति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातुल्यबलम्तुल्यबलेतुल्यबलानि
द्वितीयातुल्यबलम्तुल्यबलेतुल्यबलानि
तृतीयातुल्यबलेनतुल्यबलाभ्याम्तुल्यबलैः
चतुर्थीतुल्यबलायतुल्यबलाभ्याम्तुल्यबलेभ्यः
पञ्चमीतुल्यबलात् / तुल्यबलाद्तुल्यबलाभ्याम्तुल्यबलेभ्यः
षष्ठीतुल्यबलस्यतुल्यबलयोःतुल्यबलानाम्
सप्तमीतुल्यबलेतुल्यबलयोःतुल्यबलेषु
सम्बोधनहे तुल्यबलहे तुल्यबलेहे तुल्यबलानि

अर्थ: तुल्य (संतुलित, समान) + बल (सामर्थ्य, शक्ति)
English: of equal strength.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें