🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:36:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तूर्वयाण (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातूर्वयाणःतूर्वयाणौतूर्वयाणाः
द्वितीयातूर्वयाणम्तूर्वयाणौतूर्वयाणान्
तृतीयातूर्वयाणेनतूर्वयाणाभ्याम्तूर्वयाणैः
चतुर्थीतूर्वयाणायतूर्वयाणाभ्याम्तूर्वयाणेभ्यः
पञ्चमीतूर्वयाणात् / तूर्वयाणाद्तूर्वयाणाभ्याम्तूर्वयाणेभ्यः
षष्ठीतूर्वयाणस्यतूर्वयाणयोःतूर्वयाणानाम्
सप्तमीतूर्वयाणेतूर्वयाणयोःतूर्वयाणेषु
सम्बोधनहे तूर्वयाणहे तूर्वयाणौहे तूर्वयाणाः

अर्थ: —
English: (√ तुर्व्) overpowering, RV. i, 174, 3; x, 61, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तूर्वयाण (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातूर्वयाणम्तूर्वयाणेतूर्वयाणानि
द्वितीयातूर्वयाणम्तूर्वयाणेतूर्वयाणानि
तृतीयातूर्वयाणेनतूर्वयाणाभ्याम्तूर्वयाणैः
चतुर्थीतूर्वयाणायतूर्वयाणाभ्याम्तूर्वयाणेभ्यः
पञ्चमीतूर्वयाणात् / तूर्वयाणाद्तूर्वयाणाभ्याम्तूर्वयाणेभ्यः
षष्ठीतूर्वयाणस्यतूर्वयाणयोःतूर्वयाणानाम्
सप्तमीतूर्वयाणेतूर्वयाणयोःतूर्वयाणेषु
सम्बोधनहे तूर्वयाणहे तूर्वयाणेहे तूर्वयाणानि

अर्थ: —
English: (√ तुर्व्) overpowering, RV. i, 174, 3; x, 61, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬