🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:14:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तूष्णीक (पुंलिङ्ग)

चुप रहने वाला, मौनी, स्वल्पभाषी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातूष्णीकःतूष्णीकौतूष्णीकाः
द्वितीयातूष्णीकम्तूष्णीकौतूष्णीकान्
तृतीयातूष्णीकेनतूष्णीकाभ्याम्तूष्णीकैः
चतुर्थीतूष्णीकायतूष्णीकाभ्याम्तूष्णीकेभ्यः
पञ्चमीतूष्णीकात् / तूष्णीकाद्तूष्णीकाभ्याम्तूष्णीकेभ्यः
षष्ठीतूष्णीकस्यतूष्णीकयोःतूष्णीकानाम्
सप्तमीतूष्णीकेतूष्णीकयोःतूष्णीकेषु
सम्बोधनहे तूष्णीकहे तूष्णीकौहे तूष्णीकाः

अर्थ: चुप रहने वाला, मौनी, स्वल्पभाषी
संस्कृत: पर्याय: तूष्णींशील

📚 अमरकोश में:
• चुप रहने वाला (३.१.३९) — पर्याय: तूष्णींशील

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तूष्णीक (नपुंसकलिङ्ग)

चुप रहने वाला, मौनी, स्वल्पभाषी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातूष्णीकम्तूष्णीकेतूष्णीकानि
द्वितीयातूष्णीकम्तूष्णीकेतूष्णीकानि
तृतीयातूष्णीकेनतूष्णीकाभ्याम्तूष्णीकैः
चतुर्थीतूष्णीकायतूष्णीकाभ्याम्तूष्णीकेभ्यः
पञ्चमीतूष्णीकात् / तूष्णीकाद्तूष्णीकाभ्याम्तूष्णीकेभ्यः
षष्ठीतूष्णीकस्यतूष्णीकयोःतूष्णीकानाम्
सप्तमीतूष्णीकेतूष्णीकयोःतूष्णीकेषु
सम्बोधनहे तूष्णीकहे तूष्णीकेहे तूष्णीकानि

अर्थ: चुप रहने वाला, मौनी, स्वल्पभाषी
संस्कृत: पर्याय: तूष्णींशील

📚 अमरकोश में:
• चुप रहने वाला (३.१.३९) — पर्याय: तूष्णींशील

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬