🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:25:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तृप्तिद (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातृप्तिदःतृप्तिदौतृप्तिदाः
द्वितीयातृप्तिदम्तृप्तिदौतृप्तिदान्
तृतीयातृप्तिदेनतृप्तिदाभ्याम्तृप्तिदैः
चतुर्थीतृप्तिदायतृप्तिदाभ्याम्तृप्तिदेभ्यः
पञ्चमीतृप्तिदात् / तृप्तिदाद्तृप्तिदाभ्याम्तृप्तिदेभ्यः
षष्ठीतृप्तिदस्यतृप्तिदयोःतृप्तिदानाम्
सप्तमीतृप्तिदेतृप्तिदयोःतृप्तिदेषु
सम्बोधनहे तृप्तिदहे तृप्तिदौहे तृप्तिदाः

अर्थ: —
English: = -कर.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तृप्तिद (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातृप्तिदम्तृप्तिदेतृप्तिदानि
द्वितीयातृप्तिदम्तृप्तिदेतृप्तिदानि
तृतीयातृप्तिदेनतृप्तिदाभ्याम्तृप्तिदैः
चतुर्थीतृप्तिदायतृप्तिदाभ्याम्तृप्तिदेभ्यः
पञ्चमीतृप्तिदात् / तृप्तिदाद्तृप्तिदाभ्याम्तृप्तिदेभ्यः
षष्ठीतृप्तिदस्यतृप्तिदयोःतृप्तिदानाम्
सप्तमीतृप्तिदेतृप्तिदयोःतृप्तिदेषु
सम्बोधनहे तृप्तिदहे तृप्तिदेहे तृप्तिदानि

अर्थ: —
English: = -कर.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬