🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:51:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तृष् (स्त्रीलिङ्ग)

प्यास

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातृट् / तृड्तृषौतृषः
द्वितीयातृषम्तृषौतृषः
तृतीयातृषातृड्भ्याम्तृड्भिः
चतुर्थीतृषेतृड्भ्याम्तृड्भ्यः
पञ्चमीतृषःतृड्भ्याम्तृड्भ्यः
षष्ठीतृषःतृषोःतृषाम्
सप्तमीतृषितृषोःतृट्त्सु / तृट्सु
सम्बोधनहे तृट् / हे तृड्हे तृषौहे तृषः

अर्थ: प्यास
संस्कृत: पर्याय: दोहद, इच्छा, काङ्क्षा, स्पृहा, ईहा

📚 अमरकोश में:
• इच्छा के नाम (१.७.२९) — पर्याय: इच्छा, कांक्षा, स्पृहा, ईहा, वांछा, लिप्सा, मनोरथ, काम, अभिलाष, तर्ष
• प्यास (२.९.५६) — पर्याय: उदन्या, पिपासा, तर्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें