🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:44:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

तेजस्कर (पुंलिङ्ग)

तेजस् (ताकत, शक्ति) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातेजस्करःतेजस्करौतेजस्कराः
द्वितीयातेजस्करम्तेजस्करौतेजस्करान्
तृतीयातेजस्करेणतेजस्कराभ्याम्तेजस्करैः
चतुर्थीतेजस्करायतेजस्कराभ्याम्तेजस्करेभ्यः
पञ्चमीतेजस्करात् / तेजस्कराद्तेजस्कराभ्याम्तेजस्करेभ्यः
षष्ठीतेजस्करस्यतेजस्करयोःतेजस्कराणाम्
सप्तमीतेजस्करेतेजस्करयोःतेजस्करेषु
सम्बोधनहे तेजस्करहे तेजस्करौहे तेजस्कराः

अर्थ: तेजस् (ताकत, शक्ति) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: granting vital power.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तेजस्कर (नपुंसकलिङ्ग)

तेजस् (ताकत, शक्ति) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातेजस्करम्तेजस्करेतेजस्कराणि
द्वितीयातेजस्करम्तेजस्करेतेजस्कराणि
तृतीयातेजस्करेणतेजस्कराभ्याम्तेजस्करैः
चतुर्थीतेजस्करायतेजस्कराभ्याम्तेजस्करेभ्यः
पञ्चमीतेजस्करात् / तेजस्कराद्तेजस्कराभ्याम्तेजस्करेभ्यः
षष्ठीतेजस्करस्यतेजस्करयोःतेजस्कराणाम्
सप्तमीतेजस्करेतेजस्करयोःतेजस्करेषु
सम्बोधनहे तेजस्करहे तेजस्करेहे तेजस्कराणि

अर्थ: तेजस् (ताकत, शक्ति) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: granting vital power.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬